فَلْيُبَلِّغِ الْحاضِرُ الْغائِبَ وَالْوالِدُ الْوَلَدَ إِلى‏ يَوْمِ الْقِيامَةِ       پس بايد پيام غدير را حاضران به غايبان و پدران به فرزندان تا قيامت برسانند.

فرق رسول و نبی

در بحث پیشین روشن شد که نبی اگر از ماده «نبأ» مشتق شود معمولاً در معنی پیام آوران الاهی استعمال می شود، هرچند مفهوم آن شامل همه پیام آوران است ولی رسول، هم از جهت استعمال و هم از جهت معنا عمومیّت دارد.

اگر از نبی و رسول معنای خاصّ آن دو، یعنی فرستاده خدای متعال، مورد نظر باشد این پرسش پیش می آید که نبی و رسول چه فرقی با هم دارند و میان آنان چه نسبتی است؟

در روایاتی که از سوی امامان اهل بیت (علیهم السلام) در بیان این موضوع رسیده، این دو مقام از هم تفکیک شده و نسبت میان آن دو مانند نسبت ایمان و اسلام بیان شده است که هر یک معنایی جداگانه دارند ولی در مورد استعمال ممکن است هر دو در شخصی جمع شود و ممکن است شخصی مقام نبوّت را حایز گردد ولی به مقام رسالت نرسد ولی امکان ندارد مقام رسالت را داشته باشد و مقام نبوّت را نه.

در روایتی از پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) از عدد انبیا و رسولان سؤال شد، حضرت انبیا را صد و بیست و چهار هزار و مرسلان (= رسولان) آن ها را سیصد و سیزده نفر بیان کرد :

یَا رَسُولَ اللَّهِ کَمِ النَّبِیُّونَ؟ قَالَ: مِائَهُ أَلْفٍ وَ أَرْبَعَهٌ وَ عِشْرُونَ أَلْفَ نَبِیٍّ. قُلْتُ : کَمِ الْم_ُرْسَلُونَ مِنْهُمْ؟ قَالَ: ثَلَاثُ مِائَهٍ وَ ثَلَاثَهَ عَشَر. (1)

ای رسول خدا، انبیا چند نفرهستند؟ فرمود: صد و بیست و چهار هزار نفر. گفتم: رسولان از آن ها چند نفر هستند؟ فرمود: سیصد و سیزده نفر.

از این روایت استفاده می شود که انبیای الهی صد و بیست و چهار هزار نفرند و از میان آن ها سیصد و سیزده نفر علاوه بر مقام نبوّت، مقام رسالت نیز دارند.

پس روشن می شود که همه رسولان الهی نبی هم هستند ولی چنین نیست که همه انبیای الهی رسول هم باشند بلکه فقط برخی از آن ها رسول هستند. در این روایت فرق میان نبی و رسول تنها از جهت تعداد و به اجمال بیان شده است ولی در روایات دیگر توضیح بیشتری در این باره آمده است؛ و آن این که نبی فرشته وحی را در خواب می بیند و صدایش را می شنود امّا او را مشاهده نمی کند و رسول صدای فرشته وحی را می شنود و در خواب هم می بیند و مشاهده نیز می کند. امام باقر (علیه السلام) می فرماید :

النَّبِیُّ الَّذِی یَرَی فِی مَنَامِهِ وَ یَسْمَعُ الصَّوْتَ وَ لَا یُعَایِنُ الْم_َلَکُ وَ الرَّسُولُ الَّذِی یَسْمَعُ الصَّوْتَ وَ یَرَی فِی الْم_َنَامِ وَ یُعَایِنُ الْم_َلَک. (2)

نبی شخصی است که در خواب می بیند و صدا را می شوند و فرشته را مشاهده نمی کند و رسول شخصی است که صدا را می شنود و در خواب می بیند و فرشته را مشاهده کند.

و نیز امام باقر و امام صادق (علیهما السلام) می فرمایند :

الرَّسُولُ الَّذِی یَظْهَرُ لَهُ الْم_َلَکُ فَیُکَلِّمُهُ وَ النَّبِیُّ هُوَ الَّذِی یَرَی فِی مَنَامِهِ وَ رُبَّمَا اجْتَمَعَتِ النُّبُوَّهُ وَ الرِّسَالَهُ لِوَاحِد. (3)

رسول شخصی است که فرشته بر او ظاهر می شود و با او سخن می گوید و نبی آن کسی است که در خواب [فرشته را] می بیند و گاهی نبوّت و رسالت در یک شخص جمع می شود.

در برخی از روایات در تفاوت رسول و نبی آمده که رسول جبرئیل را می بیند و کلامش را می شنود و بر او وحی می شود و در خواب نیز او را می بیند چنانچه حضرت ابراهیم در خواب می دید.

و نبی گاهی کلام فرشته وحی را می شنود و بسا خود او را هم مشاهده می کند ولی صدایش را نمی شنود. امام رضا (علیه السلام) می فرماید :

الْفَرْقُ بَیْنَ الرَّسُولِ وَ النَّبِیِّ وَ الْإِمَامِ أَنَّ الرَّسُولَ الَّذِی یُنْزَلُ عَلَیْهِ جَبْرَئِیلُ فَیَرَاهُ وَ یَسْمَعُ کَلَامَهُ وَ یُنْزَلُ عَلَیْهِ الْوَحْیُ وَ رُبَّمَا رَأَی فِی مَنَامِهِ نَحْوَ رُوْیَا ابراهیم (علیه السلام) وَ النَّبِیُّ رُبَّمَا سَمِعَ الْکَلَامَ وَ رُبَّمَا رَأَی الشَّخْصَ وَ لَمْ یَسْمَع. (4)

فرق بین رسول و نبی و امام این است که رسول شخصی است که جبرئیل بر او نازل می شود و رسول او را می بیند و کلامش را می شنود و وحی بر او نازل می شود و بسا در خواب هم می بیند مانند رؤیای ابراهیم (علیه السلام). و نبی بسا کلام را می شنود و بسا شخص را می بیند و نمی شنود.

فرق این روایت با روایات دیگر که در آن ها رؤیت و مشاهده فرشته وحی از نبی نفی شده است در این است که در این روایت برای نبی نیز همانند رسول مشاهده شخص فرشته اثبات شده ولی این مشاهده همراه با نشنیدن کلام اوست پس ممکن است مراد دیدن فرشته در غیر حال وحی باشد. و روایات دیگر به دیدن در حال وحی نظر داشته باشند.

در برخی از روایات این باب به فرق میان امام و محدّث هم اشاره رفته است، در ادامه روایت بالا بیان شده که امام کلام فرشته را می شنود ولی خود او را نمی بیند.

والإمامُ هُوَ الّذی یَسْمَعُ الکَلاَمَ وَلا یَری الشَّخصَ.

محدَّث به کسی گفته شده است که صدا را می شنود ولی او را مشاهده نمی کند و در خواب هم نمی بیند.

وَ أَمَّا الُْمحَدَّثُ فَهُوَ الَّذِی یُحَدَّثُ فَیَسْمَعُ وَ لَا یُعَایِنُ وَ لَا یَرَی فِی مَنَامِهِ. (5)

حال که با معنای لغوی و اصطلاحی نبی و رسول آشنا شدیم و معلوم گردید که از نظر روایات مأمور به تبلیغ بودن در معنای نبی و رسول لحاظ نشده است، اگر چه رسول از نظر لغوی این جهت را نیز در بر دارد. در اینجا به نکته ای در این زمینه اشاره می کنیم و آن اینکه در استعمال قرآن و روایات معصومان (علیهم السلام) نبی و رسول هر دو متعلّق «بعث» و «ارسال» قرار گرفته اند، خدای تعالی می فرماید :

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الأمِییِن رَسُولاً. (6)

خدا اوست که در میان امّی ها رسولی فرستاد.

وَما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَسُولٍ وَلا نَبِیٍّ. (7)

رسول و نبیّی پیش از تو نفرستادیم.

کانَ آلنّاسُ أُمَّهً واحِدَهً فَبَعَثَ اللّهُ آلنَّبِ_یِّینَ. (8)

امّت یک دست بود پس خدا انبیاء را مبعوث کرد.

از این امر استفاده می شود که نبی و رسول هر دو در مواردی از سوی خدای تعالی برای ابلاغ اموری به مردم مأموریّت می یابند ولی این نکته دلالت نمی کند که این معنا در خود معنای نبی و رسول لحاظ شده باشد پس با وجود این امر هم، نبی و رسول در همان معنای اصطلاحی خاصّ خود باقی است و این امری جدا از معنای آن دو است که به واسطه فعل «بَعَثَ» و «اَرْسَلَ» از آن حکایت شده است.

*******

1- . الخصال 2/523؛ بحارالانوار 11/32. در این روایت «مرسلین» ذکر شده است ولی در همینروایت در جای دیگر به نقل از ابن عباس به جای مرسلین «رسل» آمده است که جمع رسولمی باشد، و نظیر این روایت را مرحوم قطب راوندی در قصص الانبیاء/213 و موسوعه الامامالجواد 1/509 به نقل از قصص الانبیاء نقل کرده است.
2- . کافی 1/176؛ بحارالانوار 11 / 41.
3- . کافی 1/177.
4- . کافی 1/176؛ بحارالانوار 11/41.
5- . کافی 1 / 176؛ بحارالانوار 11 / 54.

6- . جمعه (62)/2.
7- . حج(22) / 52.
8- . بقره(2) / 213.

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.